از معقولات ثانى منطقى خواهد بود ، زيرا حكم اختصاص به قضيه دارد ، كه از مفاهيم ذهنى است ؛ مثلا در آن‌جا كه از صحت و عدم صحت حمل سخن مىرود ، روشن است كه مقصود نفس « اتحاد دو چيز » نيست ؛ بلكه مراد « حكم به اتحاد دو چيز » است ؛ زيرا صحت و عدم صحت وصف حكم و تصديق است ، نه وصف واقعيت خارجى . ر . ك : حمل . هويات عينيه وجودهاى خارجى ، واقعيت‌هاى بيرونى ، آنچه حقيقتا در خارج ثبوت دارد . هيولاى اولى هيولاى اولى كه به آن مادهء نخستين نيز گفته مىشود ، يكى از اقسام اوليهء جوهر است ، و در تعريف آن آورده‌اند « جوهرى است كه حامل قوه مىباشد » . هيولاى اولى هيچ فعليتى ندارد جز عدم فعليت ، و تنها خاصيتش آن است كه مىتواند فعليت‌هاى گوناگون را بپذيرد . هيولاى اولى جوهرى است مبهم و بدون فعليت كه در همهء اجسام موجود است . حكماى مشاء وجود چنين جوهرى را از راه‌هاى گوناگون اثبات مىكنند ، اما حكماى اشراقى منكر وجود هيولا به معناى يادشده هستند . ر . ك : ماده و مادهء اولى .